Feedback geven in het onderwijs: zo pak je dat aan (met 3 modellen en 10 tips)

Feedback geven in het onderwijs klinkt eenvoudig. Als docent zeg je wat beter kan en je leerling of student gaat ermee aan de slag. In de praktijk werkt het echter zelden zo. Feedback komt te laat, is te vaag of wordt ervaren als kritiek, terwijl het bedoeld is als hulp. Voor docenten voelt het soms als trekken aan een dood paard. Voor studenten als een oordeel waar ze weinig mee kunnen. En dat is zonde, want feedback kan een krachtig leerinstrument zijn… mits het op de juiste manier wordt ingezet. En dan niet als een correctie aan het einde, maar als stuurmiddel tijdens het leerproces.

Wat komt aan bod:

1. Wat is het doel van feedback geven in het onderwijs? Leren & ontwikkelen
2. Hoe geef je opbouwende feedback zonder iemand te demotiveren? 6 voorwaarden van constructieve feedback
3. Hoe geef je constructieve feedback aan medestudenten? 3 stappen
4. Wat zijn veelgemaakte fouten bij het geven van feedback in een projectgroep?
5. Wat is een goede manier van feedback geven aan studenten? 3 manieren
6. Hoe geef je je studenten dan voorbeelden van feedback? 10 tips
7. Wat zijn goede feedback voorbeelden voor in het onderwijs?
8. Feedback geven in het onderwijs is dus een belangrijk hulpmiddel om studenten vooruit te helpen
9. Meer impact met feedback? | Cursus feedback geven en ontvangen
10. Veelgestelde vragen over feedback geven in het onderwijs

In dit artikel laat ik je zien hoe je feedback kunt geven en ontvangen in het onderwijs die wel landt en opgepakt wordt. Praktisch, concreet en direct toepasbaar… wat wil je nog meer? Tijd om te leren en te ontwikkelen!

Wat is het doel van feedback geven in het onderwijs? Leren & ontwikkelen

Waarom is feedback geven voor studenten nou zo belangrijk? Wat hebben ze hieraan?

Als je feedback gaat geven, dan wil je de desbetreffende leerling of student verder helpen.

Het is vast niet de bedoeling om iemand af te branden (hoewel die ene leerling die je het bloed onder de nagels vandaan haalt…), maar eerder om je leerlingen en studenten te helpen zichzelf te verbeteren en zichzelf te ontwikkelen. Precies dat uitgangspunt zie je ook terug bij pedagoog John Hattie en onderwijswetenschapper Helen Temperley die in 2007 hun beroemde artikel ‘The Power of Feedback’ hieraan gewijd hebben. Zij meenden het volgende:

“Het doel van feedback is om de discrepantie tussen het huidige en het gewenste prestatieniveau te verkleinen.”

Feedback maakt studeren concreet en geeft je studenten richting. Zij leren wat ze goed doen en waar de verbeterpunten nog zitten. Bovendien zien ze in welke stappen ze kunnen zetten om hun vaardigheden verder uit te diepen.

Het klinkt misschien tegenstrijdig, maar juist door feedback te geven in het onderwijs help je studenten en leerlingen aan meer zelfvertrouwen, een grotere zelfstandigheid en meer motivatie.

Je maakt fouten inzichtelijk, zodat ze aangepast kunnen worden, terwijl je tegelijkertijd je studenten bewust maakt van hun leerproces.

Hierdoor kunnen zij zelf hun patronen herkennen en beter studeren. Het moet wel gezegd worden dat de impact van je feedback afhangt van wat je student ermee doet. Daarom is het van belang dat je tijdens het geven van feedback rekening houdt met de motivatie van je student. En dat doe je zo:

 

Bekijken op Threads

 

Hoe geef je opbouwende feedback zonder iemand te demotiveren? 6 voorwaarden van constructieve feedback

Het onderwijs- en examenreglement van de Universiteit Gent (OER) schrijft voor dat een docent na elke examenperiode feedback verstrekt. Dat neemt volgens mij niet weg dat het juist heel logisch is om studenten ook al eerder in het leertraject van gerichte terugkoppeling te voorzien.

Feedback heeft de meeste impact wanneer je die tussendoor geeft, terwijl studenten nog ruimte hebben om bij te sturen, zodat hun eindniveau omhoog gaat en hun resultaten verbeteren.

Als je wilt dat je studenten iets van je feedback leren en er wat mee doen, moet je feedback wel aan een aantal voorwaarden voldoen:

• De feedback moet je studenten stimuleren om te veranderen.
• Er moeten concrete handvatten in zitten, zodat je studenten je feedback direct kunnen toepassen.
• Meerdere feedbackmomenten moeten tussentijds plaatsvinden, zodat je studenten op tijd hun fouten kunnen verbeteren.
• De feedback moet aansluiten op de leerdoelen.
• De feedback moet oplossingsgericht zijn.
• Je moet positieve en negatieve feedback in balans houden.

Zit je nu als student dit artikel te lezen en vraag je je nu af: “Maar welke stappen volg je nu om effectieve feedback te geven aan medestudenten? Hoe pak ik dat aan?” Geen zorgen: ik heb ook voor deze situatie een aantal tips klaar liggen. Luister en huiver:

Hoe geef je constructieve feedback aan medestudenten? 3 stappen

Feedback krijgen van docenten is waardevol, maar ook feedback van andere studenten brengt een meerwaarde met zich mee. Het heet ook wel peer feedback en dat betekent eigenlijk niets meer en niets minder dan dat:

“studenten elkaars werk bekijken, evalueren met bepaalde kwaliteitscriteria en vervolgens feedback geven. Het doel van peerfeedback is formatief, studenten helpen elkaar te verbeteren.”

Peer feedback is voor zowel de gever als de ontvanger belangrijk. De gever (peer) leert door het werk van anderen te controleren een kritische blik te ontwikkelen voor eigen werk, hij leert out of the box te denken door te kijken hoe een medestudent een soortgelijke opdracht aanpakt en het feedback geven an sich leidt tot een verbetering van de communicatie skills van de peer.

De feedback ontvanger krijgt een grotere variëteit aan feedback en daardoor meerdere mogelijkheden om zich te verbeteren. Bovendien ontwikkelt je medestudent ook een kritische houding, omdat peerfeedback vaak kritischer bekeken wordt dan feedback van een docent (je denkt immers vaak: “De docent is de expert, dus het zal wel kloppen,” terwijl je kamergenootje iets meer onder de loep gehouden wordt).

Constructieve feedback geven in 3 stappen

Het belang van peer feedback kan niet ontkend worden, maar hoe pak je het nu concreet aan? Bij peerfeedback wordt vaak gebruik gemaakt van de drieslag van constructieve feedback, zoals beschreven door Hoekstra et al:

1. Geef feedback op basis van feiten en concreet waarneembaar gedrag. Bijvoorbeeld: “Tijdens onze groepsopdracht viel me op dat je bij de presentatie vooral vanaf je laptop voorlas en weinig oogcontact maakte.”
2. Omschrijf het effect dat bovenstaand gedrag op jou had. Bijvoorbeeld: “Daardoor werd het voor mij lastiger om je verhaal te volgen.”
3. Beschrijf het gedrag dat je in het vervolg zou willen zien. Geef ook tips of een suggestie. Bijvoorbeeld: “Wat zou kunnen helpen is om kernwoorden te gebruiken in plaats van volledige zinnen, zodat je meer contact kunt maken met het publiek.”

“Oh easy peasy. Dat is reuze simpel!” roep je nu misschien uit. Feedback geven aan je medestudenten is ook geen rocket science, maar je moet wel weten hoe je het aanpakt en je tegelijkertijd bewust zijn van de dingen die er fout kunnen gaan tijdens peerfeedback:

Wat zijn veelgemaakte fouten bij het geven van feedback in een projectgroep?

Feedback geven aan medestudenten binnen een projectgroep kan best lastig zijn, zeker omdat jullie nog een tijd met elkaar moeten samenwerken (dus omwille van de sfeer kun je niet fel uithalen, als je groepsgenootje geen kl*te uitvoert). Als je de eerder genoemde tips toepast, heb je echter al een goede basis. Let daarnaast op deze vaak gemaakte fouten om het effect van je feedback niet te ondermijnen:

• Je feedback is te vaag.
• Je speelt het op de man in plaats van je feedback te richten op het werk(proces).
• Feedback wordt te laat gegeven, waardoor het voelt alsof oude koeien uit de sloot gehaald worden.
• Je vergeet negatieve feedback te combineren met positieve feedback, waardoor je medestudent gedemotiveerd raakt.
• Je geeft geen ruimte om te reageren, waardoor het gesprek aanvoelt als een monoloog.
• Je geeft feedback waar de rest van de projectgroep bij zit.
• Je feedback sluit niet aan bij het groepsdoel, maar slaat op dingen die jou persoonlijk irriteren.

Peer feedback kan studenten goed op weg helpen, maar is geen vervanger voor de feedback die docenten aan een student kunnen geven. Hoe pak jij dit als docent echter aan? Ik geef je 3 goede feedback modellen die je kunt toepassen:

Wat is een goede manier van feedback geven aan studenten? 3 manieren

“Hoe gebruik je de sandwichmethode bij het geven van feedback?” Eh… wat dacht je van: niet? Van het sandwich model ben ik geen voorstander en wel om deze reden: bij deze aanpak verpak je je kritiek eigenlijk tussen twee positieve opmerkingen.

Het eerste compliment werkt als de bovenste snee brood, de kritiek vormt het beleg en het afsluitende compliment is de onderste snee.

“Ja, maar dat is toch goed? Dan wordt de klap wat verzacht!” Heel attent van je, maar de kern van je feedback zal door deze methode verzanden. Waarom? Omdat je student of leerling niet weet wat je nu eigenlijk wilt zeggen. De ernst van je kritiek kan makkelijk onderschat, over het hoofd gezien of helemaal vergeten worden. Tegelijkertijd verliezen zowel je positieve als je negatieve opmerkingen kracht en kan je hele boodschap kunstmatig of onoprecht overkomen. Precies wat je juist probeert te vermijden.

Er zijn gelukkig wel drie andere feedback modellen die je kunt gebruiken, namelijk:

1. Het 4G-model

Het 4G-model bestaat uit vier fasen die je ondersteunen bij het geven van feedback op een manier die helder en constructief is. Dat ziet er als volgt uit:

• Beschrijf het Gedrag: “Ik zag dat je bij je laatste tentamen bij vraag 3 en 4 de verkeerde methode hebt gebruikt en sommige berekeningen daardoor niet kloppen.”
• Wat was het Gevolg? “Door deze fouten is je antwoord incompleet en levert het minder punten op dan mogelijk was geweest.”
• Geef het Gevoel dat je kreeg weer: “Ik merkte dat ik teleurgesteld was, omdat ik weet dat je de stof beheerst en dit beter had kunnen doen.”
• Wat voor een Gewenst Gedrag zou je in het vervolg willen zien? “Voor het volgende examen zou ik graag willen dat je bij het studeren meer aandacht besteedt aan de methoden die we behandeld hebben.”

Als je geen op-de-vingers-tikkende-toon aanslaat, maar vertelt wat je zelf hebt waargenomen en welk effect dat op jou had, voelt de student of leerling zich minder snel aangevallen. Hij zal zich minder snel defensief opstellen en je feedback op waarde schatten.

In deze video legt trainer Patrick van der Gulik je uit hoe je feedback geeft met het 4G-model.

2. De ik-ik-jij-methode

Een tweede handige manier om feedback te geven zonder dat de ander direct in de verdediging schiet, is de ik-ik-jij methode. Het idee is eenvoudig: deel je observaties vanuit je eigen ervaring in plaats van te raden naar de beweegredenen van de ander. Hierdoor voelt de ontvanger zich minder aangevallen en blijft het gesprek open en eerlijk.

Zoals de naam al aangeeft, bestaat deze methode uit drie duidelijke stappen:

• Wat heb ik waargenomen? Bijvoorbeeld: “Ik zag dat je deadline te laat was ingeleverd.”
• Wat voelde ik hierbij? Bijvoorbeeld: “Ik voelde me daarom boos, omdat ik meerdere malen tijdens onze gesprekken aangegeven heb wanneer de scriptie ingeleverd moest zijn.”
• Herken jij je in de gegeven feedback? Bijvoorbeeld: “Hoe kijk jij hier tegenaan?”

3. De STAR-methode

Het laatste feedbackmodel dat ik kan aanraden om feedback te geven in het onderwijs is de STAR-methode, waarbij je een situatie, taak, actie en resultaat koppelt aan je feedback. Dat ziet er concreet zo uit:

STAR-methode feedback voorbeeld:

• Situatie: “Tijdens je presentatie van gisteren over duurzaamheid in bedrijven, toen je voor de klas stond en je PowerPoint toonde…”
• Taak: “…was het jouw taak om het publiek duidelijk uit te leggen wat duurzame bedrijfsvoering inhoudt en voorbeelden te geven van bedrijven die dit goed toepassen.”
• Actie: “Wat beter kan, is dat je sommige slides iets te vol waren met tekst, waardoor het moeilijker was om te volgen wat je zei.”
• Resultaat: “Als je de slides wat overzichtelijker maakt, wordt je boodschap nog sterker en blijft je publiek nog beter betrokken.”

Hoe geef je je studenten dan voorbeelden van feedback? 10 tips

Feedback geven aan studenten is meer dan simpelweg aangeven wat goed of fout is. Begin altijd met helder uitleggen wat je beoordeelt en waarom dat relevant is; zo weten studenten precies waar ze hun aandacht op moeten richten. Daarnaast zijn dit een paar praktische tips die je kunt gebruiken bij je favoriete feedback model:

1. Geef je feedback zo snel mogelijk aan je studenten, zodat ze de feedback kunnen verwerken voor ze aan hun nieuwe taken beginnen.
2. Geef negatieve feedback niet voor de hele klas, maar in een 1-op-1-gesprek.
3. Vergeet de positieve feedback niet, want horen wat ze goed doen, motiveert studenten om de negatieve feedback sneller op te pakken. Wees ook concreet en specifiek bij positieve feedback.
4. Eindcijfers of beoordelingen geef je pas, nadat de student zijn feedback verwerkt heeft. Combineer je namelijk de beoordeling met de feedback, dan is de kans groot dat de student niks meer met de feedback doet (“Want punt is binnen en binnen is binnen”).
5. Geef niet te veel feedback in één keer, want dan kan het zijn dat je kern verloren gaat. Studenten pikken namelijk bij een grote hoeveelheid opmerkingen dat op wat het best past bij hun overtuigingen.
6. Je feedback moet helder en concreet zijn. Illustreer het eventueel met een aantal voorbeelden.
7. Geef altijd feedback op het geleverde werk of het werkproces en nooit op de student zelf.
8. Geef feedback op basis van feiten en concrete waarnemingen.
9. Je feedback mag ook gaan over de ontwikkelingspunten, die de student zelf aangeeft in zijn reflectieverslag.
10. Geef je student ruimte om te reageren op de ontvangen feedback.

Wat zijn goede feedback voorbeelden voor in het onderwijs?

Goede feedback in het onderwijs is dus concreet, specifiek en gericht op gedrag of werk, niet op de persoon. Het helpt studenten te begrijpen wat ze goed doen, waar ze kunnen verbeteren en hoe ze dat kunnen doen. Hier zijn enkele voorbeelden:

Voorbeeld 1: een student laat anderen niet uitspreken tijdens discussies

“Tijdens de groepsdiscussie van vanmorgen merkte ik dat je vaak anderen onderbrak, terwijl ze hun ideeën uitlegden. Dat vind ik jammer, want juist door naar anderen te luisteren, krijg je zelf nieuwe inzichten. Bovendien kregen je medestudenten minder kans om hun mening te delen en stokte de discussie soms. ​​Probeer in het vervolg eerst te luisteren tot iemand is uitgesproken, voordat je je eigen idee deelt. Zo krijgt iedereen de kans om gehoord te worden en wordt het gesprek veel vruchtbaarder.”

Voorbeeld 2: een student neemt te veel taken op zich tijdens een groepsopdracht

“Tijdens de groepsopdracht van vorige week heb ik gemerkt dat je vrijwel al het werk zelf op je nam, in plaats van het te verdelen over je teamleden. Dat maakt me bezorgd, want je nam erg veel hooi op je vork. Het gevolg is namelijk dat je leerwerk is blijven liggen, omdat je extra veel tijd moest besteden aan de opdracht. Probeer toch de volgende keer taken actief te verdelen en anderen de ruimte te geven om mee te doen; dat vermindert jouw stress én versterkt het teamresultaat.”

Voorbeeld 3: een student heeft geen juiste bronvermelding gemaakt

“Bij het nakijken van je werkstuk over klimaatverandering zag ik dat sommige feiten en citaten niet juist zijn voorzien van een bronvermelding. Daardoor is het voor mij lastig om te controleren waar je informatie vandaan komt en kan het lijken alsof je werk niet goed onderbouwd is. Dat baart me zorgen, omdat ik weet dat je de informatie zorgvuldig hebt gezocht, maar het nu niet duidelijk zichtbaar is voor de lezer. Zorg ervoor dat je bij elk citaat of feit de juiste bron vermeldt. Dat maakt je werkstuk betrouwbaarder en laat zien dat je kritisch met informatie omgaat.”

Feedback geven in het onderwijs is dus een belangrijk hulpmiddel om studenten vooruit te helpen

Effectieve feedback in het onderwijs gaat verder dan simpelweg zeggen wat beter kan; het is een kompas voor groei. Het helpt studenten te zien waar ze nu staan, wat ze al goed doen en welke stappen ze kunnen zetten om verder te komen. Tegelijkertijd stimuleert het zelfreflectie, zelfstandigheid en motivatie, mits de feedback concreet, tijdig en constructief wordt gegeven. Of je nu als docent of medestudent feedback geeft, het draait om helderheid en het aanbieden van handvatten, zodat de ander echt iets kan verbeteren. Dus de vraag is niet of je feedback moet geven, maar hoe je dat doet. Experimenteer met de modellen en tips die hier voorbij kwamen en merk zelf hoe een goed geplaatst advies je gesprekken opent, leerprocessen versnelt en misschien zelfs (als je dit als student leest) een beetje plezier in het studeren terugbrengt (of ga ik nu te ver?).

Maggs Rippen,
Communicatie-expert

Meer impact met feedback? | Cursus feedback geven en ontvangen

Vind je het lastig om de feedback modellen toe te passen? Worden je studenten nog steeds defensief tijdens een feedbackgesprek of pikken ze je welbedoelde advies niet op? Bij Tijdwinst.com kun je een intensieve eendaagse training volgen over feedback geven en ontvangen. Deze cursus geeft je precies de handvatten en technieken die je nodig hebt, zodat je vanaf het eerste moment met gemak en zelfvertrouwen iedere student van zowel positieve erkenning als constructieve verbeterpunten kunt voorzien. Meld je nu snel aan, zodat jij je studenten weer kunt voorzien van feedback waar ze echt wat aan hebben.

Veelgestelde vragen over feedback geven in het onderwijs

• Wat zijn 5 regels voor het geven van feedback?

  Er zijn 5 gouden feedbackregels die je ook in het onderwijs kunt toepassen, namelijk:

  • Wees duidelijk en compact.
  • Luister actief naar je studenten of collega’s.
  • Geef nooit feedback op de man (focus op gedrag).
  • Spreek altijd vanuit jezelf (ik-boodschap).
  • Geef je goede bedoeling weer.

• Wat is het verschil tussen feedback, kritiek en complimenten?

  Feedback richt zich vooral op wat al heeft plaatsgevonden; het gaat om concrete situaties of acties met het doel iemand te laten groeien. Kritiek wijst ook op fouten, maar biedt zelden duidelijke aanwijzingen over hoe het beter kan. Complimenten zijn daarentegen een manier om waardering uit te spreken voor wat goed ging of voor gedrag dat positief opviel.

• Hoe kun je feedback ontvangen zonder in de verdediging te schieten?

  Horen dat je iets niet goed deed is nooit leuk, maar je kunt het trainen met deze 8 tips:

  1. Luister actief naar de feedback.
  2. Houd de non-verbale communicatie van de gever in de gaten.
  3. Vat het gezegde samen ter controle.
  4. Bedank de ander voor de input.
  5. Reflecteer naderhand op de inhoud.
  6. Zet feedback om in concrete acties.
  7. Vraag vaker proactief om feedback om de “angst” te verkleinen.
  8. Reageer niet uit emotie; las indien nodig een pauze in.

• Hoe geef je feedback op samenwerking of communicatie binnen een team?

  Feedback op teamniveau vraagt om een specifieke aanpak omdat het draait om groepsdynamiek:

  • Benoem eerst wat er al goed gaat; dit opent de deur.
  • Formuleer opmerkingen vanuit jezelf met een ik-boodschap.
  • Richt je op specifieke observaties en feiten.
  • Leg uit welke effecten acties hebben op de gezamenlijke doelen.
  • Betrek het team bij het bedenken van oplossingen.
  • Sluit af met een positieve blik op de toekomst.

• Welke zinnen of formuleringen werken goed bij positieve én negatieve feedback?

  Gebruik neutrale en observerende taal. Voorbeelden van effectieve zinnen zijn:

  • “Ik vind/zag/observeerde/heb waargenomen dat…”
  • “In het vervolg/de volgende keer zou je kunnen…”
  • “Het zou helpen/Het kan nuttig zijn om…”

• Hoe kun je feedback gebruiken om te groeien en beter te presteren als student?

  Zie feedback niet als kritiek die je moet afweren, maar als een hulpmiddel voor groei. Het geeft inzicht in je sterke punten en valkuilen. Presteren verbeter je door de feedback niet alleen aan te horen, maar ook echt toe te passen in je studiehouding. Stel verduidelijkende vragen, reflecteer op je leerproces en durf te experimenteren met nieuwe aanpakken.

Wie zijn wij? | Tijdwinst.com

Tijdwinst.com is een trainingsbureau dat gespecialiseerd is in slimmer (samen) werken. Daarvoor bieden we je diverse (online) trainingen aan. Van time management tot snellezen. Nieuwsgierig? Bezoek onze website of blogs en schrijf je snel in voor een van onze trainingen.